مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص ( 226 - 220 ) . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 52 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 27 . طلب وجوبى طلب شديد براى انجام تكليف ، بدون جواز ترك طلب وجوبى ، به طلب مؤكد و شديد مولا از عبد براى رسيدن به مطلوب گفته مىشود ، به‌طورى كه به هيچ وجه به ترك آن راضى نيست ؛ يعنى به شدت ، به مطلوب بدون لحاظ جواز ترك آن گرايش دارد . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص ( 66 - 65 ) . مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 194 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 17 و 21 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 3 ، ص 181 . « ظ » ظانّ مكلّف داراى ظنّ به موضوع يا حكم شرعى ظان ، به شخصى اطلاق مىشود كه در نفسش نسبت به چيزى حالت ظن پديد آمده است ، و در اصول فقه به مكلفى گفته مىشود كه از راه‌ها و ادله شرعى ، به حكم يا موضوع ظن پيدا كرده است . توضيح : وقتى مكلفى به اجمال ، متوجه مىشود كه يك موضوع در اسلام داراى حكمى است ، وظيفه دارد از حكم واقعى آن جست‌وجو و تحقيق نمايد ، حال پس از آن ، يا به حكم شرعى واقعى ، قطع پيدا مىكند كه به او « قاطع » گفته مىشود و قطع او برايش حجت است ، و يا ظن پيدا مىكند كه به او « ظان » اطلاق مىگردد ، و يا در حكم واقعى دچار شك مىگردد كه به او « شاك » مىگويند . در صورت انفتاح باب علمى و حجيت ظن خاص ، اگر ظن او به حكم شرعى از راه‌هاى معتبر ( امارات معتبر ) به دست آمده باشد ، اين ظن ، در حق او حجت است ؛ اما اگر ظن ، از راه‌هاى غير معتبر ، مثل قياس ، به دست آمده باشد ، حكم شك را دارد و بايد به وظيفه شاك عمل نمايد . و در صورت انسداد باب علم و علمى و حجيت ظن مطلق ، هر ظنى از هر راهى براى او پديد آيد ، حجت است ، مگر اين كه از ظنونى باشد كه از تمسك به آن نهى شده است ، مثل : ظن خاص حاصل از قياس . خمينى ، روح اللّه ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 34 . محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص 6 . ظاهر الفاظ ر . ك : ظواهر الفاظ ظاهر سنت ر . ك : ظواهر سنت ظاهر كتاب ر . ك : ظواهر كتاب ظرف واجب ر . ك : زمان واجب ظن رجحان يكى از دو طرف احتمال نزد نفس ظن ، صفت نفسانى انسان و مانند علم و شك است كه در نفس وى پديد مىآيد ، با اين تفاوت كه مرتبه‌اش از شك بالاتر و از علم و قطع پايين‌تر است . به بيان ديگر ، در مواقعى كه ذهن انسان در مسأله‌اى دچار ترديد مىگردد ، اگر ميل به يك طرف ترديد ، در نظر او قوى بوده و ميل به طرف ديگر ، ضعيف باشد ، طرف راجح و قوى را ظن مىگويند . در كتاب « تحرير المعالم » آمده است : « فى الظن : هو الوصف النفسانى المقابل للقطع و الشك فهو عبارة عن الطرف الراجح من شقّى الترديد الحاصل فى الذهن » . « 1 » نكته اول : تعريفى كه ارائه شد ، تعريف ظن شخصى است ، ولى گاهى ظن به اسبابى اطلاق مىشود كه موجب ايجاد ظن در نوع عقلا مىگردد ، كه به اين نوع ظن ، ظن نوعى گفته مىشود . ( اين اطلاق مجازى است ) . نكته دوم : مجتهد بعد از توجه به يك موضوع و جست‌وجو درباره حكم آن در منابع احكام ، به آن قطع يا ظن و يا شك پيدا مىكند ؛ در صورتى كه به حكم ظن پيدا نمايد ، يا آن ظن از راه‌هاى معتبر به دست آمده است ، مانند خبر واحد ، كه چنين ظنى براى او حجت است ، و يا از راه‌هاى غير معتبر ، مثل قياس ، به دست آمده ، كه با آن مانند شك برخورد مىشود ؛ يعنى ارزش آن مانند ارزش شك مىباشد . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 161 . شعرانى ، ابو الحسن ، المدخل الى عذب المنهل ، ص 19 . خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص 10 و 88 . خمينى ، روح اللّه ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 5 . خمينى ، روح اللّه ، الرسائل ، ج 2 ، ص 57 . فاضل تونى ، عبد اللّه بن محمد ، الوافية فى اصول الفقه ، ص 81 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 40 . مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 329 .

--> ( 1 ) . مشكينى ، على ، تحريرى المعالم ، ص 150 .